Düşünce Kuruluşları, ülkelerin atacağı siyasi adımlar ve vereceği kararların oluşum süreçlerinde yöneticilere isabetli ve gerçekçi hamleler belirleyebilmeleri amacıyla çeşitli öngörülerde bulunan ve veriler derleyen araştırma merkezleridir. Bir düşünce kuruluşu konumlandığı ülkenin iç ve dış siyasetinde yol gösterici tavsiyelerde bulunabileceği gibi eğitim, sağlık, turizm gibi daha dar politik mecralara da el atabilir.

Düşünce kuruluşları nasıl ortaya çıktı ?

Günümüz dünyasında bilginin fazlalığı ve yayılma hızı göz önünde bulundurulduğunda devlet yöneticileri açısından ilgili alanda sağlıklı ve doğru verilerle en uygun kararları alabilmek geçmişe kıyasla daha zor hale gelmektedir. Uluslararası gelişmeler, çeşitli kurumlar tarafından yayınlanan raporlar, istatistiksel veriler ve istihbarat tutanakları gibi ülke içi ya da dışından gelen çok sayıda bilginin süzgeçten geçirilerek doğru bir şekilde değerlendirilmesindeki güçlükler düşünce kuruluşlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Dönemin sadrazamları olarak nitelendirilen Düşünce Kuruluşları, yönlendirmeleri ile ülkeleri savaşlara sokup çıkarabiliyor, yetkili oldukları şirketlerin yatırım politikalarını şekillendirebiliyor; bir markanın yada siyasi partinin doğuşunu ve batışını yönetebiliyorlar.

Bu kuruluşlar uzman oldukları politik alanlarda yürüttükleri araştırma faaliyetleri neticesinde ilgili devlet kurumlarına çeşitli raporlar sunarak ya da önerilerde bulunarak bilimsel açıdan en doğru kararların alınabilmesi yönünde algı yaratmaya çalışmaktadırlar. Günümüzde gelişmiş birçok ülkede çok sayıda düşünce kuruluşu yer almaktadır.

Düşünce Kuruluşları’nın işleyişleri

‘’Stratfor, Exeter, Rand Corp…’’ İsmini sık sık duyduğumuz ve bundan sonra daha çok duyacağımız, bu gizli, derin devlet ve yapıyı eğer bir buzdağına benzetirsek, su üstünde kalan kısmını gördüğümüz bu ‘’Örgüt’’ler neyin nesi, kimin sesidir. Modern zamanların kahinleri olarak niteleleyebileceğimiz bu yapılar, aslında komplo üreten merkezlerdir. Yani çok da masum oldukları söylenemez.

Bu kuruluşlar genel olarak istihbarat örgütlerini besleyen beyaz casuslardır ve itibar ajanlığı yaparlar. Aynı zamanda her birinin Siyaset, Bürokrasi, Diplomasi, Askeriye ve Güvenlik uzmanları, İstihbarat elemanları, Üniversite, Media, Sanat, STK ve iş dünyası, kamuoyu araştırma şirketleri ile yakın ve sıcak bir temas içinde bulunduklarını unutmamak gerekir.

Türkiye’deki Düşünce Kuruluşları ve Etkileri

Türkiye’de çok eski bir geçmişe sahip olmayan Türk Düşünce Kuruluşları, 2014 yılı gelişmişlik seviyesine göre maalesef İsrail’in, Mısır’ın, Ürdün’ün ve hatta Filistin’in gerisinde kalmış durumda. MENA bölgesindeki ilk 50 düşünce kuruluşu listesinde Türkiye’den 5 kurum yer alırken, listede EDAM 4. sırada, TESEV 7. sırada, Liberal Düşünce Topluluğu 11. sırada, Avrupa İstikrar Girişimi 18. sırada ve USAK 31. sırada yer alıyor. Düşünce kuruluşu sayılarında Mısır’ın 57, İsrail’in 56, Filistin’in 44 ve Ürdün’ün 40 tane uluslararası tanınırlığı olan şirkete sahip olduğu ortamda Türkiye’nin sadece 31 tanınırlığı olan düşünce kuruluşuna sahip olması büyük bir eksik olarak göze çarpıyor.

İsrail’in düşünce kuruluşu sayısı sizi yanıltmasın, sayı az olabilir fakat güç, bütçe ve etki çok daha yüksek boyutlarda. Öte yandan Mısır, Ürdün, Lübnan gibi ülkelerdeki bu tür yapıların hemen hemen tamamı Amerikan, İngiliz, İsrail ve diğer batılı ülkelerin yanı sıra Vatikan’ın desteklediği projelerdir.

2014 yılında yayınlanan şu haber bu tür kuruluşlarda Türkiye’nin yeri ve rolü hakkında önemli ipuçları verebilir:

Düşünce kuruluşları değerlendirmelerinin en prestijlisi olan ve her yıl Pennsylvania Üniversitesi tarafından hazırlanan dünyanın en iyi düşünce kuruluşları listesi bu hafta yayınlandı. Dünya çapında 6681 düşünce kuruluşunun değerlendirmeye alındığı bu listede Türkiye’nin de dahil edildiği Ortadoğu ve Kuzey Afrika- MENA bölgesinde değerlendirmeye alınan 521 düşünce kuruluşu arasında Türkiye’den en iyi dereceyi Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi- EDAM elde etti ve 4. oldu.  Listenin başında ise Lübnan’dan Carnegie Middle East Center yer alırken, 2. Sırada Mısırdan Al-Ahram Center for Political and Strategic Studies, 3. Sırada da Brookings-Doha Center yer aldı.

EDAM, MENA bölgesinin dünya sıralamasında yer almasının yanı sıra, ABD’den Center for Strategic and International Studies’in bulunduğu dünyanın en iyi savunma ve ulusal güvenlik enstitüleri arasında 15. Sırada yer aldı. ABD ve İngiltere’de yerleşik büyük bütçeli savunma enstitüleri haricinde EDAM, İsveç’te bulunan SIPRI ve AB savunma ajansı EUISS’den sonra dünyada 3. Sırada yer alıyor.

Sorumluluk aldıkları alanlarda bilgi ve analiz üreten, ilgili bilgileri takip ve tasnif eden, ihtiyaç halinde sunan mekanizmalar olarak faaliyet gösteren diğer Türk Düşünce Kuruluşları ise şunlardır; 

Ankara Politikalar Merkezi (APM )

Ankara Strateji Enstitüsü

Araştırma ve Etütler Merkezi (AREM)

Beykent Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi (BÜSAM)

Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi

Dış Politika Enstitüsü

Ekonomi ve Dış Politika Araştırma Merkezi (EDAM)

Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (ESAM)

Global İlişkiler Formu (GİF)

Güney Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (GASAM)

Hürriyet Hukuk Hoşgörü Hareketi (3H Hareketi)

İNSAMER İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi

Karadeniz Araştırmaları Merkezi (KaraM)

Koç Üniversitesi Ekonomik Araştırma Forumu

Koç Üniversitesi Küreselleşme ve Demokratik Yönetişim (GLODEM)

Marmara Grubu Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı

Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Araştırma ve Uygulama Merkezi (MURCIR)

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği (ORDAF)

Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM)

Ortadoğu Teknik Üniversitesi Ekonomik Araştırmalar Merkezi

Orta ve Doğu Avrupa Stratejik Araştırmalar Grubu (ODSTA)

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları (SETA)

Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM)

Stratejik Düşünce Enstitüsü (SDE)

Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAV)

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM)

Türkiye Ekonomik Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV)

Türkiye Ekonomik, Siyasal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi (TESAM)

Ulusal Enerji Forumu

Uluslararası İlişkiler ve Stratejik Analizler Merkezi

TÜRKSAM Uluslararası Kültürel Araştırma Merkezi (UKAM)

Uluslararası Stratejik Tahlil ve Araştırma Merkezi (USTAD)

Yıldız Teknik Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi

ABD burada da zirvede

Dünyadaki düşünce kuruluşlarının %30.05’i ABD ve Kanada’da bulunuyor. %27.53’ü AB ve Rusya’da. %16.71’İ Çin, Japonya, Kore ve diğer Asya ülkelerinde. Güney Amerika’da %10.18, Kuzey Afrika, Arap ve Fars bölgesinde %7.87, diğer Afrika ülkeleri %7.06, 0,59’u Avustralya ve Endonezya’da… Bu yapılar dünyanın neresinde olursa olsun, %95 oranında ABD ve AB’nin, doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol, himaye ve yönlendirmesi altında. Diğerleri ile de bir şekilde, istisnalar dışında dirsek teması vardır. Yakın çevre ya da içlerinde değişik düzeyde, sürekli ya da sponten etki ajanlarına sahiptir.

ABD’de Faaliyet Gösteren En iyi 10 Think Tank Listesi

1.Brookings Institution/ Washington

2.Council on Foreign Relations/New York

3.Carnegie Endowment for İternational Peace/ Washington

4.Rand Corporation/Santa Monico, California

5.Heritiga Foundation/Washingon

6.Woodrow Wilson International Center for Scholars/Washington

7.Center of Strategic&International Studies/Washington

8.American Enterprise Institute/Washington

9.Cato Institute/Washington

10.Hoover Institution/Stanford,California

Dünya’nın En İyi 10 Think Tank Listesi

1.Chatham House/Londra

2.International Institute for Strategic Studies/Londra

3.Stockholm International Peace Research Institute/Solna, İsveç

4.Overseas Development Institute/Londra

5.Center for European Policy Studies/Brüksel

6.Tranparency International/Berlin

7.German Council on Foreign Relations/Berlin

8.German Institute for International and Security Affairs/Berlin

9.French Institute of International Relations/Paris

10.Adam Smith Institute/Londra

MENA Bölgesi’ndeki Think Tank Kuruluşları

1.Carnegie Middle East Center/Lübnan

2.Al-Ahram Center for Political and Strategic Studies/Mısır

3.Brookings Doha Center/Katar

4.Institue for National Security Studies/ İsrail

5.Al Jazeera Centre for Studies/Katar

6.Center for Strategic Studies/Ürdün

7.Turkish Economic and Social Studies Foundation (TESEV) TÜRKİYE

8.Begin-Sadat Center for Strategic Studies/İsrail

9. Center for Economics and Foreign Policy Studies (EDAM)/TÜRKİYE

10.Asociation for Liberal Thinking (ALT)/ TÜRKİYE

19.European Stability Initiative (ESI)/TÜRKİYE

37.International Strategic Research Organization (USAK)/ TÜRKİYE

60.Center for Turkey’s Economic and Strategic Studies/ TÜRKİYE

61.Economic Policy Research Foundation of Turkye/ TÜRKİYE

67.İstanbul Policy Center/TÜRKİYE